Làm Tư vấn M&A: Vì sao nhiều người trẻ bỏ cuộc sau vài năm đầu?

Trong vài năm gần đây, cùng với làn sóng đầu tư xuyên biên giới mạnh mẽ – đặc biệt là dòng vốn khổng lồ giữa Nhật Bản và Việt Nam – cụm từ “M&A” (Mergers and Acquisitions – Sáp nhập và Mua lại) xuất hiện ngày càng dày đặc. Từ các phương tiện truyền thông, các hội thảo kinh tế vĩ mô cho đến định hướng nghề nghiệp của một thế hệ nhân sự trẻ, M&A đang được xem là bệ phóng hoàn hảo cho những ai tìm kiếm sự thăng tiến vượt bậc trong giới kinh doanh.

Thế nhưng, phía sau sức hấp dẫn hào nhoáng của những thương vụ hàng triệu, hàng chục triệu đô la, là một thực tế khốc liệt ít được nhắc tới: M&A không phải là một nghề có lộ trình trải hoa hồng, cũng không phải là một lĩnh vực mà chỉ cần “học đúng ngành, cầm đúng bằng” là có thể tự tin bước vào. Rất nhiều nhân sự trẻ, dù xuất thân từ các trường đại học danh giá, đã phải ngậm ngùi “rời cuộc chơi” chỉ sau 1-2 năm cọ xát.

Từ góc nhìn thực tiễn của một đơn vị trực tiếp dẫn dắt, cố vấn và thực thi hàng loạt dự án M&A giữa Nhật Bản và Việt Nam, ONE-VALUE nhận thấy có một khoảng cách rất lớn giữa nhận thức của người học và yêu cầu thực tế của nghề. Bài viết này sẽ làm rõ những lầm tưởng đó, giúp các bạn trẻ thực sự hiểu nghề M&A là gì, và cần trang bị những vũ khí nào để trụ vững trong ngành công nghiệp đắt giá này.

Làm M&A

Lầm tưởng phổ biến: M&A là một ngành học chuyên biệt?

Theo CEO Phi Hoa của ONE-VALUE: Điểm sai lầm đầu tiên và phổ biến nhất của các bạn trẻ khi định hướng nghề nghiệp là cố gắng tìm kiếm một ngành học mang tên chính xác là “Ngành M&A” tại các trường đại học. Thực tế, bạn sẽ hiếm khi tìm thấy một tấm bằng cử nhân nào ghi danh xưng này.

Bởi lẽ, M&A không phải là một bộ môn khoa học đơn lẻ. M&A là một năng lực tổng hợp, là điểm giao thoa hoàn hảo của bốn trục kiến thức cốt lõi: (1) Tài chính kế toán, (2) Chiến lược kinh doanh, (3) Pháp lý doanh nghiệp và (4) Khả năng kết nối, giao tiếp, đàm phán.

Mỗi trục năng lực này đều có thể được đào tạo một cách riêng lẻ, bài bản trong nhà trường. Nhưng điều làm nên một chuyên viên M&A xuất sắc là khả năng nhào nặn, tổng hợp và ứng dụng đồng thời cả bốn yếu tố đó vào chung một bối cảnh khắc nghiệt của một thương vụ thực tế.

4 trụ cột kỹ năng cốt lõi của một chuyên gia tư vấn M&A

Một chuyên viên làm M&A không chỉ là người cắm mặt vào Excel để chạy mô hình tài chính, cũng không chỉ là người vạch ra các biểu đồ thị trường. Họ càng không phải là những chuyên viên pháp lý thuần túy hay những người môi giới (business matching) đơn thuần.

Họ phải hòa quyện tất cả để trả lời một câu hỏi sinh tử duy nhất của nhà đầu tư: Liệu doanh nghiệp này có đáng để vung tiền mua không? Và nếu mua, giá trị thặng dư (Synergy) sẽ được tạo ra như thế nào?

1. Năng lực tài chính: Không chỉ là những con số vô hồn

Phần lớn các chương trình đào tạo hiện nay về tài chính và kế toán tại trường đại học vẫn thiên nặng về tính kỹ thuật. Trong khi đó, nghề M&A đòi hỏi bạn một tầm mức cao hơn hẳn: khả năng “đọc vị” doanh nghiệp thông qua những con số khô khan. Một báo cáo tài chính trong bối cảnh thẩm định giá (Due Diligence) là dấu vết của các quyết định quản trị sai lầm hoặc sáng suốt trong quá khứ, là biểu hiện của chiến lược, và đôi khi… nó là công cụ tinh vi để “làm đẹp” hồ sơ trước khi mang doanh nghiệp đi rao bán.

Người làm M&A thực chiến đi sâu vào bản chất: Nguồn gốc của dòng tiền tự do từ đâu? Mức lợi nhuận này có duy trì bền vững không? Đặc biệt, những khoản nợ ngoại bảng hay rủi ro tiềm ẩn nào chưa được ban lãnh đạo phơi bày?

2. Tầm nhìn chiến lược và thấu hiểu ngành: Yếu tố định đoạt thành bại

Nếu tài chính giúp bạn trả lời câu hỏi “Doanh nghiệp hiện tại đang sống dở chết dở hay khỏe mạnh?”, thì tư duy chiến lược giúp bạn trả lời câu hỏi: “Ngày mai, doanh nghiệp này sẽ đi về đâu?”.

Trong các thương vụ xuyên biên giới, đặc biệt là dòng vốn từ Nhật Bản đổ vào Việt Nam, yếu tố chiến lược mang tính sống còn. Các nhà đầu tư Nhật Bản không ném tiền qua cửa sổ để lướt sóng. Họ mua doanh nghiệp Việt Nam để mở rộng hệ sinh thái, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và thích ứng với môi trường bản địa.

Bởi vậy, một chuyên viên M&A giỏi phải đánh giá được:

• Vị thế thực sự của doanh nghiệp mục tiêu trong toàn ngành.

• Lợi thế cạnh tranh cốt lõi của họ nằm ở công nghệ, quỹ đất, hay tệp khách hàng?

• Sau khi sáp nhập, hai doanh nghiệp có thể cộng hưởng giá trị như thế nào?

3. Tư duy pháp lý: Điểm nghẽn vô hình thường bị xem nhẹ

Rất nhiều thương vụ hàng chục triệu đô la không thất bại vì định giá sai, mà đổ vỡ bởi rủi ro pháp lý phát sinh ở phút 89.

Các rào cản như cấu trúc sở hữu chéo, quyền cổ đông, điều khoản chuyển nhượng, hay các vấn đề liên quan đến tính pháp lý của quỹ đất, giấy phép… đều có thể trở thành “tử huyệt”. Việc nắm vững các luật chơi cốt lõi giúp nhân sự M&A nhận diện rủi ro từ sớm và phối hợp trơn tru với các luật sư.

4. Năng lực kết nối, đàm phán và xử lý khác biệt văn hóa

Thương vụ không bao giờ chốt hạ chỉ bằng một file Excel đẹp mắt. Nó được quyết định bởi việc các bên có hiểu và tin tưởng nhau hay không.

Đặc biệt trong các giao dịch xuyên quốc gia, sự va đập văn hóa là rất lớn. Nếu người làm M&A không đủ tinh tế để làm cầu nối trung gian, không biết cách lắng nghe những “ẩn ý” và tháo gỡ tâm lý đề phòng cho đối tác, thương vụ sẽ lập tức đóng băng. Kỹ năng này chỉ có thể trui rèn qua thực chiến.

Học gì để làm M&A hay là sự thật về bằng cấp và chứng chỉ

Các chứng chỉ quốc tế danh giá như CFA, CPA hay ACCA là những tấm hộ chiếu chứng minh bạn có tư duy tài chính nhạy bén. Tương tự, một tấm bằng MBA sẽ cấp cho bạn nhãn quan chiến lược rộng mở.

Tuy nhiên, những tấm bằng này chỉ có giá trị như một “vé qua cửa” giúp CV của bạn vượt qua vòng loại. Khả năng bạn có trụ lại được với nghề hay không phụ thuộc hoàn toàn vào độ lỳ đòn trong thực tế và tư duy xử lý tình huống linh hoạt.

Lựa chọn môi trường làm việc: Yếu tố quyết định tốc độ trưởng thành

Môi trường làm việc chính là lò luyện đan quyết định sự nghiệp của bạn. Các khối ngân hàng đầu tư hay Big4 mang lại hệ thống quy trình chuẩn mực, nhưng một nhân sự trẻ thường bị đóng khung vào một công đoạn nhỏ và hiếm có cơ hội nhìn thấy toàn cảnh thương vụ.

Ngược lại, tại các công ty tư vấn chiến lược và M&A thực chiến như ONE-VALUE, lộ trình phát triển lại mang tính cọ xát cao. Nhân sự trẻ được trao cơ hội tham gia sâu vào toàn bộ vòng đời của deal – từ tìm kiếm khách hàng, phân tích số liệu đến việc ngồi cùng bàn đàm phán.

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở mức độ chịu trách nhiệm. Khi trực tiếp đối diện với kết quả của một thương vụ, tốc độ trưởng thành của người làm M&A sẽ được đẩy lên mức tối đa.

Với tư cách là một chuyên gia đã trực tiếp lăn lộn nhiều năm trên bàn đàm phán, dẫn dắt những thương vụ M&A quy mô hàng nghìn tỷ đồng giữa Nhật Bản và Việt Nam, CEO Phi Hoa chia sẻ:

“Con đường M&A không dành cho số đông, nhưng luôn rộng cửa cho những người kiên gan và có định hướng sắc bén. Nó đòi hỏi bạn phải chấp nhận đánh đổi sự nhàn hạ để đổi lấy những đêm thức trắng rà soát hồ sơ, hoặc những áp lực nghẹt thở từ các doanh nghiệp lớn.

Trong ngành tư vấn M&A, kiến thức chuyên môn bạn có thể nỗ lực học hỏi, nhưng năng lực chịu trách nhiệm với một quyết định kinh doanh mới là thứ tạo nên đẳng cấp của một chuyên gia. Hãy tận dụng nghề này để thấu hiểu sâu sắc cách nền kinh tế vận hành và cách các cỗ máy doanh nghiệp chuyển giao. Đó sẽ là tài sản vô giá cho sự nghiệp của các bạn.”

Về ONE-VALUE: Với vai trò là cầu nối chiến lược và đơn vị tư vấn trực tiếp thực thi các thương vụ M&A Việt – Nhật, ONE-VALUE luôn tìm kiếm những nhân sự có tư duy thực tế, chịu được sức nóng của bàn đàm phán và khát khao tạo ra giá trị lớn. Nếu bạn đã sẵn sàng dấn thân vào ngành công nghiệp khắt khe nhưng đầy tiềm năng này, ONE-VALUE luôn chào đón bạn!