Sau Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II – CEF II 2026, những chia sẻ của CEO ONE-VALUE Phi Hoa về M&A Việt Nam – Nhật Bản tiếp tục được nhiều cơ quan báo chí khai thác ở các góc độ khác nhau. Đáng chú ý, sự quan tâm không tập trung vào những nhận định chung về tiềm năng thị trường, mà chủ yếu xoay quanh các vấn đề rất cụ thể: M&A có thực sự đồng nghĩa với “bán doanh nghiệp”, doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì trước khi tìm vốn Nhật, nhà đầu tư Nhật đánh giá một doanh nghiệp như thế nào và liệu dòng M&A Việt – Nhật trong tương lai có thể đi theo chiều ngược lại. Đây đều là những câu hỏi đang xuất hiện ngày càng nhiều trong thực tế tư vấn và kết nối doanh nghiệp giữa hai thị trường. Việc các luận điểm này tiếp tục được phát triển sau khi sự kiện kết thúc cho thấy thị trường đang cần nhiều hơn những phân tích dựa trên trải nghiệm thực tế của các thương vụ, thay vì chỉ các nhận định vĩ mô về dòng vốn. Đồng thời, điều này cũng cho thấy vai trò của CEO Phi Hoa đang ngày càng được nhìn nhận như một tiếng nói chuyên môn về M&A và đầu tư Việt Nam – Nhật Bản.
Mục lục
M&A không còn chỉ là câu chuyện “bán hay không bán”
Một trong những quan điểm tạo được nhiều sự chú ý nhất sau CEF II là cách CEO Phi Hoa đặt lại câu hỏi về bản chất của M&A. Trong thực tế, không ít chủ doanh nghiệp Việt vẫn tiếp cận M&A từ tâm thế khá dè dặt, bởi họ mặc định rằng tìm nhà đầu tư đồng nghĩa với bán công ty, giảm quyền kiểm soát hoặc thậm chí rời khỏi doanh nghiệp mình đã xây dựng. Tuy nhiên, theo CEO Phi Hoa, M&A nên được nhìn như một trong những lựa chọn chiến lược để doanh nghiệp tìm kiếm nguồn lực phát triển mới. Một đối tác phù hợp có thể mang tới không chỉ tiền mà còn công nghệ, năng lực quản trị, mạng lưới khách hàng, hệ thống phân phối và khả năng tiếp cận những thị trường mà doanh nghiệp khó tự xây dựng trong thời gian ngắn. Chính cách tiếp cận này đã đưa câu chuyện M&A ra khỏi phạm vi của một giao dịch mua – bán đơn thuần và đặt nó vào bài toán tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp.
Đây cũng là lý do quan điểm “M&A không phải bán mình” nhanh chóng được nhiều bài viết sau CEF II tiếp tục khai thác. Vấn đề thực sự không nằm ở việc doanh nghiệp bán bao nhiêu phần trăm cổ phần, mà ở câu hỏi doanh nghiệp nhận lại được những nguồn lực gì và giá trị của doanh nghiệp có thể thay đổi ra sao sau khi nhà đầu tư bước vào. Một thương vụ tốt không nhất thiết phải là thương vụ có mức định giá cao nhất tại thời điểm ký kết, nếu đối tác đó không tạo ra được giá trị cộng hưởng trong giai đoạn tiếp theo. Ngược lại, một nhà đầu tư chiến lược có khả năng giúp doanh nghiệp mở thị trường, nâng năng lực quản trị hoặc tham gia chuỗi cung ứng quốc tế có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với khoản vốn ban đầu. Với doanh nghiệp Việt, đây là sự thay đổi quan trọng trong tư duy M&A: từ việc hỏi “tôi bán được bao nhiêu” sang “đối tác này có thể giúp doanh nghiệp đi tới đâu”.
Tìm vốn Nhật: Bài toán không thể giải quyết trong vài tháng
Một nội dung khác được quan tâm mạnh sau phần chia sẻ của CEO Phi Hoa là khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp Việt và cách doanh nghiệp Nhật ra quyết định đầu tư. Trong nhiều trường hợp thực tế, doanh nghiệp Việt bắt đầu tìm nhà đầu tư khi nhu cầu vốn đã trở nên cấp bách và kỳ vọng quá trình M&A có thể hoàn tất trong vòng vài tháng. Trong khi đó, phía Nhật thường dành nhiều thời gian hơn cho việc tìm hiểu, xây dựng quan hệ, thẩm định, trao đổi nội bộ và đạt được sự đồng thuận trước khi đi tới quyết định cuối cùng. Theo kinh nghiệm của ONE-VALUE, riêng quá trình từ khi xác định được đối tượng phù hợp tới khi hoàn tất một giao dịch với nhà đầu tư Nhật đã có thể kéo dài khoảng một năm. Nếu cộng thêm giai đoạn doanh nghiệp chuẩn hóa tài chính, quản trị, pháp lý và cấu trúc sở hữu, một thương vụ M&A thực sự cần được chuẩn bị từ rất sớm.
Từ thực tế đó, CEO Phi Hoa đưa ra quan điểm doanh nghiệp nên nhìn M&A với tầm chuẩn bị khoảng ba năm nếu coi đây là một mục tiêu chiến lược. Hai năm đầu không nhất thiết phải vội vàng đi tìm buyer mà nên tập trung làm cho doanh nghiệp tốt hơn, từ hệ thống kế toán, sổ sách, hợp đồng, quy trình quản trị đến khả năng vận hành độc lập với người sáng lập. Khi những nền tảng này đã tương đối ổn định, doanh nghiệp mới bước vào giai đoạn lựa chọn nhà đầu tư, tiếp xúc, thẩm định và đàm phán. Đây là một lời khuyên có phần trái với tâm lý phổ biến là chỉ tìm tư vấn M&A khi đã muốn bán hoặc cần vốn ngay, nhưng lại phản ánh đúng cách nhà đầu tư Nhật đánh giá rủi ro. Một doanh nghiệp chuẩn bị trước luôn có khả năng chủ động hơn về lựa chọn đối tác, tiến độ giao dịch và mức định giá.
Nếu chỉ còn 12 tháng, hãy bắt đầu từ tài chính và sự minh bạch
Không phải doanh nghiệp nào cũng có ba năm để chuẩn bị, và đây cũng là lý do một khuyến nghị khác của CEO Phi Hoa nhận được sự quan tâm: nếu chỉ còn khoảng một năm trước thời điểm dự kiến tìm nhà đầu tư, hãy ưu tiên xử lý tài chính trước. Những yếu tố như thị trường, thương hiệu, đội ngũ hay khách hàng cần thời gian dài để thay đổi, trong khi sổ sách kế toán, các giao dịch liên quan, nghĩa vụ thuế, công nợ và cách doanh nghiệp ghi nhận doanh thu có thể được rà soát ngay. Đối với một thương vụ M&A, đây không phải vấn đề mang tính thủ tục, bởi mọi điểm bất thường trong dữ liệu tài chính đều có thể ảnh hưởng tới niềm tin của buyer và cuối cùng phản ánh trực tiếp vào mức định giá. Đặc biệt với nhà đầu tư Nhật, một con số không nhất quán hoặc một vấn đề được phát hiện muộn trong quá trình thẩm định có thể khiến họ đặt câu hỏi về toàn bộ chất lượng thông tin mà doanh nghiệp cung cấp. Vì vậy, “dọn nhà” trước M&A không phải để làm đẹp doanh nghiệp mà để bảo đảm doanh nghiệp có thể giải thích một cách rõ ràng và nhất quán những gì đang thực sự diễn ra bên trong.
Cách nhìn này cũng cho thấy tại sao tiềm năng tăng trưởng cao chưa chắc đã đủ để một doanh nghiệp trở thành target hấp dẫn. Nhà đầu tư Nhật thường quan tâm rất sâu tới khả năng doanh nghiệp duy trì hoạt động ổn định sau khi cơ cấu sở hữu thay đổi, đặc biệt khi công ty đang phụ thuộc nhiều vào cá nhân người sáng lập. Nếu toàn bộ quan hệ khách hàng, quyết định kinh doanh, phê duyệt tài chính và vận hành quan trọng đều đi qua một người, buyer sẽ phải tính thêm rủi ro vào thương vụ. Ngược lại, một doanh nghiệp có hệ thống quản trị rõ ràng, đội ngũ quản lý đủ năng lực và thông tin tài chính minh bạch sẽ giúp nhà đầu tư dễ hình dung hơn về khả năng phát triển sau M&A. Chính vì vậy, chuẩn hóa doanh nghiệp trước khi gọi vốn thực chất cũng là quá trình nâng chất lượng nội tại, bất kể cuối cùng thương vụ có xảy ra hay không.
Nhà đầu tư Nhật tìm kiếm nhiều hơn một doanh nghiệp “giá tốt”
Một điểm đáng chú ý khác trong các phân tích sau CEF II là sự quan tâm tới “khẩu vị” của nhà đầu tư Nhật. Trong nhiều cuộc trao đổi với doanh nghiệp Việt, giá thường là một trong những lợi thế được nhắc tới đầu tiên: sản phẩm có giá cạnh tranh, chi phí nhân sự thấp hoặc khả năng sản xuất với mức giá tốt hơn các thị trường khác. Tuy nhiên, kinh nghiệm làm việc với buyer Nhật cho thấy giá hiếm khi là yếu tố duy nhất quyết định một thương vụ. Nhà đầu tư thường nhìn đồng thời vào chất lượng, khả năng duy trì tiến độ, tính chính xác của dữ liệu, mức độ tuân thủ và đặc biệt là chữ tín trong quá trình làm việc. Một doanh nghiệp có thể đưa ra mức giá hấp dẫn, nhưng nếu chất lượng biến động, giao hàng thiếu ổn định hoặc thông tin giữa các vòng làm việc không nhất quán, lợi thế về giá nhanh chóng mất ý nghĩa.
Đây cũng là điểm CEO Phi Hoa nhiều lần nhấn mạnh khi nói về sự khác biệt trong cách doanh nghiệp Việt và Nhật tiếp cận hợp tác. Phía Việt Nam thường có xu hướng muốn đi nhanh tới kết quả, trong khi phía Nhật dành nhiều thời gian để kiểm chứng mức độ ổn định và khả năng giữ cam kết trong dài hạn. Vì vậy, doanh nghiệp Việt không chỉ cần chứng minh rằng mình “làm được”, mà cần chứng minh mình có thể làm được một cách ổn định trong nhiều năm. Với nhà đầu tư chiến lược, điều họ mua không phải chỉ là kết quả kinh doanh của năm hiện tại mà còn là khả năng tái lập kết quả đó trong tương lai. Đây là lý do những doanh nghiệp sở hữu quy trình tốt, hệ thống khách hàng ổn định và đội ngũ đủ khả năng vận hành độc lập thường có lợi thế lớn hơn trong quá trình tìm kiếm đối tác Nhật.
Khi tiếng nói chuyên môn được tiếp tục sau sân khấu
Điểm đáng chú ý sau CEF II không nằm ở việc CEO Phi Hoa xuất hiện trên bao nhiêu bài báo, mà ở việc những chủ đề từ phần chia sẻ tiếp tục được đem ra phân tích sau khi sự kiện đã kết thúc. Từ quan niệm về M&A, cách chuẩn bị trước khi tìm nhà đầu tư Nhật cho tới yêu cầu về minh bạch, chữ tín và khả năng xuất hiện của những thương vụ Việt Nam mua doanh nghiệp Nhật, các vấn đề này đều liên quan trực tiếp tới những bài toán doanh nghiệp đang phải giải quyết. Điều đó cũng cho thấy thị trường M&A đang bước sang một giai đoạn mà doanh nghiệp cần nhiều hơn những thông tin về số lượng thương vụ hay tổng giá trị giao dịch. Họ cần hiểu buyer đang suy nghĩ gì, doanh nghiệp cần chuẩn bị đến đâu và một thương vụ có thể tạo ra giá trị như thế nào sau khi hoàn tất. Đây chính là khoảng giao giữa dữ liệu thị trường và kinh nghiệm thực tế mà ONE-VALUE đang theo đuổi trong quá trình tư vấn và kết nối các doanh nghiệp Việt Nam – Nhật Bản.
Với ONE-VALUE, những trao đổi của CEO Phi Hoa tại CEF II cũng tiếp tục mở rộng sang các câu hỏi lớn hơn về môi trường đầu tư, khả năng dự báo chính sách và cách doanh nghiệp Nhật nhìn nhận thị trường Việt Nam. Khi một góc nhìn từ sân khấu sự kiện tiếp tục tạo ra những cuộc thảo luận sau đó, giá trị của bài phát biểu không còn nằm ở thời lượng trình bày mà ở khả năng đưa một vấn đề thực tế vào đúng mối quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp. Đây cũng là cách những dữ liệu và kinh nghiệm từ các dự án thực tế có thể đóng góp trở lại cho thị trường, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về hành vi nhà đầu tư và chuẩn bị tốt hơn trước những quyết định quan trọng. Trong bối cảnh quan hệ kinh tế Việt Nam – Nhật Bản đang bước vào giai đoạn hợp tác sâu hơn, từ thương mại, đầu tư tới M&A, nhu cầu về những góc nhìn dựa trên thực tiễn giao dịch sẽ ngày càng lớn. Và đó cũng là nền tảng để tiếng nói chuyên môn về M&A Việt – Nhật tiếp tục được phát triển không chỉ tại các diễn đàn, mà trong chính những quyết định của doanh nghiệp.
Mời quý vị đón xem những trích dẫn báo chí về bài phát biểu của CEO Phi Hoa tại CEF 2026 II:
